گرماژ دفتر: چرا کاغذ ۶۰ گرمی پشتنویس میشود و ۸۰ گرمی نه
عددی که روی جلدِ دفتر نوشته شده و بیشترِ تفاوتِ دو دفترِ ظاهراً یکسان را توضیح میدهد.
دفتر را ورق میزنید و خطِ صفحهی قبل از پشت پیداست. با مداد چیزی نیست، ولی با رواننویس صفحه عملاً یک رو بیشتر ندارد و نصفِ دفتر هدر میرود.
علتش یک عددِ کوچک روی جلد است: گرماژ. معنیاش ساده است و همین یک عدد بیشترِ تفاوتِ دو دفترِ ظاهراً یکسان را روشن میکند.
گرماژ دقیقاً یعنی چه
گرماژ وزنِ یک مترمربع از آن کاغذ است، به گرم. کاغذِ ۸۰ گرمی یعنی یک مترمربعش ۸۰ گرم وزن دارد. این عدد نه ضخامت است نه کیفیت؛ فقط وزن در واحدِ سطح. ولی چون کاغذِ سنگینتر معمولاً الیافِ بیشتری دارد، در عمل با ضخامت و کدری همجهت درمیآید.
حسابش را خودتان هم میتوانید بکنید. برگِ A4 حدودِ ۲۱ در ۲۹٫۷ سانتیمتر است، یعنی نزدیکِ ۰٫۰۶۲ مترمربع. پس هر برگِ ۸۰ گرمی حدودِ ۵ گرم وزن دارد و بستهی ۵۰۰ برگی نزدیکِ ۲٫۵ کیلوگرم میشود. همان برگ در ۶۰ گرمی حدودِ ۳٫۷ گرم است. تفاوتش در یک برگ ناچیز است و در کولهی یک دانشآموز نه.
پشتنمایی و پسزدنِ جوهر یکی نیستند
دو عیبِ متفاوت را همه «پشتنویس شدن» مینامند. پشتنمایی یعنی خطِ این صفحه از پشتِ کاغذ دیده میشود، ولی جوهر واقعاً رد نکرده است. پسزدن یعنی جوهر از لایِ الیاف عبور کرده و لکهاش پشتِ برگ نشسته است.
پشتنمایی به کدریِ کاغذ ربط دارد و کدری با گرماژ بالا میرود. پسزدن بیشتر به نوعِ جوهر و سطحِ کاغذ ربط دارد تا به وزن. کاغذِ ۸۰ گرمیِ پُرزدار میتواند بدتر از کاغذِ ۷۰ گرمیِ فشرده و صاف جوهر بدهد.
کدام گرماژ برای کدام کار
| گرماژ | حسِ کاغذ | مناسبِ چه |
|---|---|---|
| ۵۵ تا ۶۰ گرم | نازک و سبک، زیرِ دست موج میخورد | چرکنویس و مشقِ پرحجم با مداد |
| ۷۰ گرم | متعارف، همان چیزی که بیشترِ دفترها هستند | دفترِ درسی با خودکارِ ساچمهای |
| ۸۰ گرم | بدنهدار، کدر، ورق زدنش محکم است | جزوهنویسی با رواننویس و ژلهای |
| ۹۰ تا ۱۰۰ گرم | ضخیم و صاف | دفترِ یادداشتِ ماندگار، طرحِ مدادی، ماژیکِ نمدیِ سبک |
این مرزها قطعی نیستند. سطحِ کاغذ هم شریک است: کاغذِ پرداختشده جوهر را روی سطح نگه میدارد و کاغذِ پُرزدار مثلِ فیتیله آن را میمکد و خط را پهن میکند.
نوعِ قلم به اندازهی گرماژ تعیینکننده است
خودکارِ ساچمهای جوهرِ روغنیِ غلیظ دارد و روی ۶۰ گرمی هم بهندرت رد میکند. رواننویس جوهرِ رقیقِ آبیپایه دارد که آزادانه جاری میشود؛ روی کاغذِ سبک هم پخش میشود هم رد میکند. ژلهای میانِ این دو میایستد و ماژیکِ نمدی از همه بیپرواتر است.
پس اگر با رواننویس مینویسید، زیرِ ۷۰ گرم نروید. تفصیلِ این چهار خانواده در تفاوت خودکار، رواننویس و ژلهای آمده است.
چند برگ برای یک سالِ تحصیلی
بهجای حدس، ساده حساب کنید. یک درس در هفته دو جلسه دارد و هر جلسه حدودِ دو صفحه جزوه میشود؛ سالِ تحصیلی نزدیکِ سی هفته است. یعنی حدودِ ۱۲۰ صفحه، معادلِ ۶۰ برگ برای هر درس. دفترِ ۱۰۰ برگی برای یک درسِ پُرجزوه یا دو درسِ سبک جواب میدهد.
دفترِ خیلی قطور دو ایراد دارد: هر روز تمامِ وزنش را حمل میکنید و اگر گم شود همهی درسها با هم میروند. یک دفترِ ۴۰ یا ۶۰ برگی بهازای هر درس معمولاً انتخابِ عاقلانهتری است. فهرستِ خریدِ هر پایه در لیست خرید مهر ۱۴۰۵ با گنج دانش آمده است.
سه سنجشِ ساده پیشِ خرید
- برگ را مقابلِ نور بگیرید. اگر خطوطِ صفحهی بعد کاملاً خوانا بودند، کاغذ سبک است و با جوهرِ روان اذیت میکند.
- با قلمِ خودتان امتحان کنید، نه با مدادی که روی پیشخوان است. حکمِ نهایی را جوهری میدهد که هر روز به کار میبرید.
- لبهی برگ را بینِ دو انگشت بمالید. کاغذِ صاف و بیپُرز خط را باریکتر و تمیزتر نگه میدارد.
گرماژ نصفِ ماجراست
نصفِ دیگر صحافی است: همان چیزی که تعیین میکند دفتر روی میز باز میماند یا مدام بسته میشود، و برگهایش تا خردادماه سرِ جایشان میمانند یا نه. آن را جدا در تفاوت صحافی دفتر نوشتهایم. اگر هم دارید فهرستِ کاملِ اولِ سال را میبندید، راهنمای لوازمالتحریر مدرسه نقطهی شروعِ بهتری است.
