ابزارهای ابتدایی سیاهقلم: چه چیزی لازم است و چه چیزی نه
فهرست کوتاهی که با آن میشود شروع کرد، بدون خریدن جعبهی بیستوچهارتایی مداد.
پرسشی که بیشتر از هر چیز پشت پیشخوان شنیده میشود این است: «برای سیاهقلم چه بخرم؟» جواب کوتاهتر از چیزی است که انتظار دارید. با سه مداد، دو پاککن و یک بسته کاغذ درست میشود ماهها کار کرد. اینکه چه چیزهایی از پیشخوان به سایت آمد در داستان گنج دانش آمده است.
جعبهی بیستوچهارتایی مداد طراحی چشمنواز است، ولی در سال اول نصف درجههایش دستنخورده میماند. همان مبلغ اگر روی کاغذ خرج شود، تفاوتش را بلافاصله روی کار میبینید.
سیاههی واقعیِ شروع
اینها چیزهایی هستند که از جلسهی اول به کارتان میآیند:
- سه مداد طراحی — یکی HB، یکی 2B، یکی 6B.
- پاککن خمیری برای روشن کردن و برداشتن سایه.
- پاککن پلاستیکی (وینیلی) برای پاک کردن تا سفیدیِ کاغذ.
- یک محوکن کاغذی در سایز متوسط.
- کاغذ طراحی ۱۲۰ تا ۱۶۰ گرم با بافت ریز.
- تراش یا کاتر و یک تخته شاسی.
همین. هر چیز دیگری بعداً و وقتی خودتان کمبودش را حس کردید اضافه میشود، نه پیش از آن. حداقلِ وسیلهی رشتههای دیگر هم در لوازم هنری گنج دانش: از سیاهقلم تا رنگ روغن آمده است.
مداد: سه درجه بهجای بیستوچهار
حرف H از سختی میآید و B از سیاهی. هرچه نسبت خاک رس در مغز مداد بیشتر باشد مداد سختتر و کمرنگتر است؛ هرچه گرافیت بیشتر باشد نرمتر و سیاهتر. HB وسط این طیف مینشیند.
در عمل HB برای خطهای اولیه و ساختار کار است، 2B برای تُنِ میانی و بیشترِ سطح کار، و 6B فقط برای تاریکترین نقطهها. مدادهای سختِ 2H به بالا روی کاغذ شیار میاندازند و آن شیار بعد از پاک کردن هم میماند و در سایهی بعدی خودش را نشان میدهد. اگر میخواهید کل طیف را ببینید، جدول درجههای مداد همهی پلهها را کنار هم گذاشته است.
زغال کِی به کار میآید
زغال سه شکل رایج دارد: ترکهای، فشرده و مدادی. ترکهای خیلی راحت پاک میشود و برای طرح اولیهی بزرگ خوب است؛ فشرده سیاهترین سیاهی را میدهد و بهسختی پاک میشود؛ مدادی نوکتیز میشود و برای جزئیات است.
زغال از گرافیت سیاهتر دیده میشود، چون گرافیت در سطحهای تیره براقیِ فلزی پیدا میکند و نور را برمیگرداند. در عوض زغال پخش میشود و به تثبیتکننده نیاز دارد. برای هفتههای اول لازمش ندارید.
دو پاککن، دو کار متفاوت
پاککن خمیری را در دست ورز میدهید و به هر شکلی درمیآید. کارش پاک کردن نیست؛ برداشتن است. آن را روی سایه فشار میدهید و برمیدارید تا تُن روشنتر شود. خرده نمیریزد و بافت کاغذ را هم نمیخورد.
پاککن پلاستیکی کار دیگری میکند: تا سفیدیِ کاغذ پاک میکند. یک گوشهاش را با کاتر ببرید تا لبهی تیز داشته باشید؛ با همان لبه میشود نور روی مو یا لبهی شیشه را بیرون کشید. پاککنهای سفت و قدیمی بهجای پاک کردن، گرافیت را روی کاغذ میمالند.
محوکن، دستمال و انگشت
محوکن کاغذ فشردهی لولهشده است و برای محو کردن سطحهای کوچک ساخته شده. کثیف که شد، نوکش را روی یک کاغذ باطله بمالید تا تمیز شود.
با انگشت محو نکنید. چربیِ پوست روی کاغذ میماند و آن نقطه بعداً گرافیت را درست نمیگیرد؛ لکهاش تا آخر کار پیداست. برای سطحهای بزرگ دستمال یا تکه پارچهی نرم بهتر جواب میدهد. و یک هشدار: محو کردنِ زیاد کار را صاف و بیجان میکند. تُن را با ضربههای مداد بسازید، بعد کمی محو کنید.
کاغذ: بافت مهمتر از گرماژ است
کاغذ چاپ ۸۰ گرمی برای تمرین اشکالی ندارد، ولی زود اشباع میشود؛ یعنی به جایی میرسید که هرچه مداد بزنید تیرهتر نمیشود، چون دیگر بافتی نمانده که گرافیت را نگه دارد. زیر پاککن هم موج برمیدارد.
کاغذ طراحیِ ۱۲۰ تا ۱۶۰ گرم با بافت ریز چند لایه گرافیت را میپذیرد و اجازه میدهد سایه را پلهپله عمیق کنید. برای زغال کاغذ خشنتر مناسبتر است. کاغذ ضخیمِ آبرنگ برای مداد لازم نیست — بافتش درشتتر از آن است که جزئیات را نگه دارد؛ راهنمای کاغذ آبرنگ توضیح میدهد آن کاغذ برای چه ساخته شده.
سه چیزی که فعلاً لازم نداری
اول، جعبهی بزرگ مداد. دوم، اسپری تثبیتکننده تا وقتی سراغ زغال نرفتهاید. سوم، ست مدادرنگی؛ آن مسیر دیگری است و تفاوت مدادرنگی روغنی و مومی جای خودش را دارد.
در عوض یک تراش خوب بخرید. نوکِ نامرتب بیشتر از هر چیز دیگری کار را خراب میکند و انتخاب تراش سادهتر از چیزی است که به نظر میرسد. مداد نرم را با کاتر بتراشید تا مغزش نشکند.
