راهنمای خرید تراش: دستی، مخزندار، دو سوراخه و رومیزی
تیغه، زاویهی تراش و قطرِ سوراخ — سه چیزی که تعیین میکنند نوک بماند یا بشکند.
مداد را میتراشید و نوک همانجا سرِ تراش میشکند. دوباره میتراشید و باز میشکند. نصفِ مداد رفته و هنوز نوکی ندارید.
در بیشترِ موارد مقصر مداد نیست؛ تیغهی کند یا سوراخی است که به قطرِ آن مداد نمیخورد.
چهار نوعِ تراش
تراشِ دستیِ ساده یک بدنه و یک تیغه است. سبک، کوچک و قابلِ اعتماد، ولی تراشهاش میریزد. تراشِ مخزندار همان است با محفظهای که تراشه را نگه میدارد؛ برای کلاس و میزِ کار انتخابِ درستی است. تراشِ دو سوراخه دو قطرِ متفاوت دارد: یکی برای مدادِ استاندارد و یکی برای مدادِ ضخیم یا جامبو. تراشِ رومیزیِ دستهدار با تیغههای مارپیچِ استوانهای کار میکند و مداد را با فشارِ کمتر و یکنواختتر میتراشد.
تیغه: تنها قطعهای که اهمیت دارد
بدنهی تراش هر چیزی میتواند باشد؛ آنچه کار میکند تیغه است. تیغهی فولادیِ سخت لبهاش را بیشتر نگه میدارد و بهجای پاره کردنِ چوب، آن را میبُرد.
نشانهی تیغهی کند ساده است: تراشه بهشکلِ خرده و پودر بیرون میآید، نه نوارِ پیوسته. تراشهی نواری و یکدست یعنی تیغه هنوز سالم است.
تیغه اگر به بدنه شل بسته شده باشد، هر بار زاویهاش کمی تغییر میکند و نوک نامنظم درمیآید. پیچِ نگهدارنده باید سفت باشد.
در تراشهای بهتر، تیغه با پیچ بسته میشود و میشود بازش کرد، تمیزش کرد و دوباره سفت کرد. در مدلهای یکتکه تیغه پرچ شده و وقتی کند شد، کلِ تراش دور ریختنی است. اگر روزی چند بار میتراشید، همین یک پیچ تفاوتِ اصلی است.
زاویهی تراش و بلندیِ نوک
زاویهی مخروطِ تراش ثابت است و شما تغییرش نمیدهید؛ با انتخابِ تراش انتخابش میکنید. زاویهی تنگتر نوکِ بلند و باریک میدهد و زاویهی بازتر نوکِ کوتاه و کلفت.
نوکِ بلند برای طراحی و سایهزنی و خطِ ظریف خوب است، ولی خودش شکنندهتر است چون تکیهگاهِ چوبیاش کمتر است. نوکِ کوتاه برای نوشتنِ روزمره و برای دستِ کودک بادوامتر است.
پس برای کلاسِ اول تراشِ زاویهباز بگیرید، نه تراشِ طراحی. فهرستِ کاملش در فهرستِ کلاس اولی هست. فهرستِ پایههای دیگر هم در بستهی مهر ۱۴۰۵ گنج دانش برای هر پایه هست.
بعضی تراشهای رومیزی و مخزندار تنظیمِ زاویه دارند و با یک اهرم بینِ نوکِ کوتاه و بلند جابهجا میشوند. اگر هم مینویسید و هم طراحی میکنید، همین یک قابلیت شما را از داشتنِ دو تراش بینیاز میکند.
مقایسهی چهار مدل
| مدل | مزیت | محدودیت |
|---|---|---|
| دستیِ ساده | سبک، جیبی، ارزانترین ساختار | تراشه میریزد |
| مخزندار | تمیز، مناسبِ کلاس و میز | حجیمتر، مخزن باید خالی شود |
| دو سوراخه | هم مدادِ معمولی هم جامبو و مثلثی | دو تیغه یعنی دو نقطهی کند شدن |
| رومیزیِ دستهدار | نوکِ یکدست، فشارِ کم به مغز | ثابت است و حمل نمیشود |
مدادرنگی چرا مدام میشکند
مغزِ مدادرنگی مومی و نرم است و برخلافِ گرافیت، بهراحتی خرد میشود. سه عامل شکستنش را زیاد میکند: تیغهی کند، زاویهی خیلی تنگ، و چرخاندنِ تندِ مداد.
آرام و یکنواخت بچرخانید و نوکِ خیلی بلند نخواهید. مدادرنگیِ روغنی از مومی کمتر میشکند، چون بستِ مغزش سفتتر است.
مدادی هم که از ارتفاع افتاده باشد ممکن است مغزش در داخلِ چوب ترک خورده باشد؛ آن مداد تا آخر سرِ هر تراش میشکند و کارِ تراش نیست. تشخیصش ساده است: اگر یک مدادِ خاص هر بار میشکند و بقیه سالم میتراشند، مشکل از همان یک مداد است.
قطرِ سوراخ را قبلِ خرید بسنجید
- مدادِ استاندارد — تقریباً همهی تراشها سوراخِ آن را دارند.
- مدادِ مثلثی و جامبو — سوراخِ بزرگ لازم دارد؛ تراشِ دو سوراخه بردارید.
- مدادِ زغالی و پاستل — نرماند و در تراشِ تنگ خرد میشوند.
- اتود — اصلاً تراش نمیخواهد. اگر همیشه با نوکِ ثابت راحتترید، راهنمای خرید اتود را ببینید.
و یک قاعدهی ساده برای نگهداری: مخزن را پیش از پُر شدنِ کامل خالی کنید. تراشهی فشردهشده به تیغه فشار میآورد و همان است که تراشِ نو را زودتر از موعد کند میکند.
