آثار و احوال خوشنویسان

خوشنویسان و آثار؛ چه کتابی برای چه هدفی

مجموعه آثار یا کتاب آموزشی

کتاب‌های این دسته دو جنس جدا دارند که در ویترین شبیه هم دیده می‌شوند. جنس نخست مجموعه آثار است: برگ‌هایی که تصویر قطعه‌های نوشته‌شده را بزرگ و تمام‌صفحه نشان می‌دهند تا دیده شوند، سنجیده شوند و چشم با نسبت‌ها آشنا شود. جنس دوم کتاب آموزشی و سرمشق است که همان حروف را مرحله به مرحله می‌شکند، حرکت قلم را با فلش و شماره نشان می‌دهد و جا برای تمرین می‌گذارد. اشتباه رایج این است که کسی برای یاد گرفتن، یک مجموعه آثار می‌خرد و پس از چند روز می‌بیند کتاب هیچ گام عملی به او نمی‌دهد. راه درست این است که پیش از خرید یک پرسش روشن پاسخ بگیرد: این کتاب برای تماشا و پرورش چشم خریده می‌شود یا برای نشستن سر میز و تمرین.

کیفیت چاپ و اندازه تصویر

در کتابی که موضوعش خط است، چاپ خودش بخشی از محتواست. تصویر قطعه باید در اندازه‌ای چاپ شده باشد که نازکی و پهنای قلم در هر حرف دیده شود؛ تصویر کوچک‌شده، درست همان چیزی را حذف می‌کند که باید آموخته شود. کاغذ بی‌بازتاب و تفکیک رنگ سالم اجازه می‌دهد سیاهی مرکب از زمینه جدا بماند و لبه حروف تیز بنشیند. وجود اندازه و شماره قلم در کنار هر قطعه ارزش کتاب را برای تمرین بالا می‌برد، چون خواننده می‌فهمد آن اثر با چه ابزاری نوشته شده است. صحافی هم اهمیت عملی دارد: کتابی که روی میز باز نمی‌ماند، در هنگام تمرین باید با دست نگه داشته شود و همان دست برای نوشتن لازم است.

این کتاب‌ها در مسیر تمرین کجا می‌نشینند

دیدن اثر نوشته‌شده کاری می‌کند که هیچ توضیح متنی نمی‌کند: نسبت بلندی و کوتاهی حروف، فاصله سطرها، چگونگی پر شدن سفیدی صفحه و جای ترکیب در کادر را به چشم می‌سپارد. همین است که مجموعه آثار در کنار کتاب تمرین معنا پیدا می‌کند و به تنهایی جای مشق را نمی‌گیرد. برای کسی که زیر نظر مربی کار می‌کند، این کتاب‌ها منبع انتخاب ترکیب و سنجش پیشرفت هستند؛ و برای کسی که دوره‌ای را گذرانده، یادآور آن است که یک قطعه خوب از تصمیم‌های کوچک ساخته می‌شود. موضوع متن هم انتخاب را عوض می‌کند، چون کتابی که گرد عبارت‌های کوتاه می‌گردد با کتابی که قطعه‌های بلند ادبی دارد نیازهای متفاوتی را پاسخ می‌دهد.

• پیش از خرید روشن کنید کتاب برای تماشا خریده می‌شود یا برای تمرین روی میز.
• اندازه چاپ تصویر را بسنجید؛ جزئیات قلم در تصویر کوچک از دست می‌رود.
• وجود اندازه قلم و توضیح کنار هر قطعه، ارزش کتاب را برای تمرین بالا می‌برد.
• صحافی‌ای که کتاب را روی میز باز نگه دارد، در هنگام مشق یک دست آزاد می‌کند.

چیزی که این دسته را از دسته‌های آموزش خط جدا می‌کند، همین است که محور آن اثر است نه تمرین؛ و هر کتاب، سلیقه و انتخاب‌های یک نویسنده را پیش چشم می‌گذارد. شمار عنوان‌های موجود محدود است، پس بهتر است فهرست و چند صفحه نمونه هر کتاب دیده شود تا روشن گردد با چه خطی و چه موضوعی سر و کار دارد.